De grootste zonnewijzer van Vlaanderen

Wilde je vroeger weten hoe laat het was, dan keek je best eerst even naar de hemel. Precies op de middag staat de zon in het zuiden, op haar hoogste stand van de dag. Ze bevindt zich dan boven de meridiaan van de plaats waar je staat. De meridiaan is een denkbeeldige lijn van noord- naar zuidpool, die alle plekken verbindt waar het exact even laat is. Om 12u ’s middags wijzen de schaduwen recht naar het noorden. Volgens dit principe werken zonnewijzers – een type uurwerk dat al in het oude Egypte werd gebruikt.

Eén van de grootste zonnewijzers van Vlaanderen hangt aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Huldenberg, in Vlaams-Brabant. Hij werd in 1764 aan het zuidelijke zijkoor van de gotische kerk aangebracht. Onder de uren in Latijnse cijfers staat een spreuk: ‘De tijd helaes! Ziet vergaet als dit teecken vroegh en laet’. Een herinnering voor de Huldenbergenaars dat hun aardse leven vergankelijk is.

Mechanische uurwerken verschenen al rond 1300 in Europa. Ze werkten ook bij slecht weer, maar om de tijd in te stellen had je nog wel een zonnewijzer nodig. 

Overal in Vlaanderen op hetzelfde uur middag?

De zonnetijd verschilt van plaats tot plaats. Tot in de late 19de eeuw gebruikten mensen in België de plaatselijke tijd. Daarvoor baseerden ze zich op het torenuurwerk en de klokken in hun dorp of stad. Pas in 1892 werd in België een standaarduur ingevoerd. Enkele jaren eerder was een conferentie in Washington DC de wereld verdeeld in tijdzones, vertrekkend van de Greenwich Mean Time (GMT). België ligt eigenlijk in die tijdzone, geografisch gesproken, maar om politieke, commerciële en praktische redenen schakelde het land na de Tweede Wereldoorlog over naar de Midden-Europese tijdzone (MET), GMT +1 uur.

Voor je je horloge van de hand doet en investeert in een zonnewijzer, moet je dus weten dat de ‘ware zonnetijd’ niet gelijk is aan de officiële tijd. Die loopt in Vlaanderen voor op de zonnetijd.

Dit verhaal is gemaakt door Geheugen Collectief voor FAAM - virtueel museum.

Voervalleiroute: Verhalen uit de Druivenstreek

De zomermaanden nodigen uit tot heerlijke fietstochten in de mooie Druivenstreek. Dat kan met leuke verhalen onderweg langs interessant erfgoed.

ErfgoedAppErfgoedApp

De Groote Oorlog in huldenberg

Vanaf 11 november kan je De Groote Oorlog wandeling volgen in Huldenberg. Volg de knooppunten en laat je mee leiden langs het oorlogsverleden van

ErfgoedAppErfgoedApp

Kalenderwijzerplaat Leuven

In 1938 liet de oud-conservator van het stedelijk museum van Leuven, Victor Demunter, zijn kunstverzameling na aan het museum. Een van de topstukken was een eikenhouten beschilderd paneel uit circa 1500. In 6 concentrische cirkels zijn de uren, dagen en maanden voorgesteld, maar evengoed de 12 tekens van de

ErfgoedAppFAAM

Torenuurwerken van Lier

De stad Lier in de provincie Antwerpen pronkt niet met één, maar twee bijzondere uurwerken. Op de Sint-Gummaruskerk hangt een van de oudste smeedijzeren torenuurwerken van Europa. Het werd in 1702 gekocht in Maastricht en bleek na recent onderzoek te stammen uit 1395. Maar Lier staat ook bekend om

ErfgoedAppFAAM

Meridiaanlijnen van Quetelet

In 1835 vertrok de eerste trein op het Europese vasteland van Brussel naar Mechelen. Maar wie ging er waken over de uurregeling? Het tijdstip in de Belgische steden werd toen nog lokaal berekend op basis van de zon, en kon onderling wel tot een half uur verschillen. Je kon letterlijk

ErfgoedAppFAAM

De Duitse Zomertijd

Op 1 mei 1916 noteerde de West-Vlaamse schrijver Stijn Streuvels in zijn oorlogsdagboek: “Het zomeruur heeft iedereen in de war gebracht. (…) Al de marktgangers komen te laat aan de tram – niemand heeft eraan gedacht dat als men het uurwerk een uur doorsteekt, de tram een uur vroeger aankomt en

ErfgoedAppFAAM