De mammoet van Dendermonde

Een bak bier. Daarvoor hielp een kraanman Hugo De Potter eind jaren 1960 om een reusachtige mammoetschedel uit een zandgroeve in Dendermonde te halen. Vandaag vervolledigt die schedel de opgezette mammoet van het Dendermondse Vleeshuismuseum.

De mammoet van Dendermonde is niet het enige stuk dierlijk erfgoed in Vlaanderen. Talloze musea en wetenschappelijke instellingen hebben een uitgebreide collectie dierlijke resten die ze tentoonstellen en onderzoeken. Die restanten hoeven zelfs niet van uitgestorven soorten te zijn. Zo pronkt het AfricaMuseum met een opgezette olifant. In Bokrijk maken levende boerderijdieren dan weer deel uit van het museale decor.

Bewonder het enorme skelet van de mammoet in het Dendermondse Vleeshuis. Maar ook andere musea, zoals het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel en het AfricaMuseum in Tervuren hebben indrukwekkende collecties opgezette dieren.

Dieren hebben ook op een andere manier erfgoedwaarde. Ze spelen een cruciale rol in heel wat immateriële tradities: vinkenzetten in West- en Oost-Vlaanderen, de hondenzwemming in Sint-Baafs-Vijve, de paardenrace van Waregem Koerse ... Al krijgen die soms eeuwenoude tradities steeds vaker een aangepaste, meer diervriendelijke vorm – vaak na protest van dierenrechtenorganisaties. Zo vervangt Geraardsbergen het drinken van levende visjes tijdens het Krakelingenfeest sinds 2026 door een alternatief.

Veel dierenrassen hadden historisch een groot economisch belang maar vandaag niet meer. Voor veel taken gebruiken we geen dieren meer, of zetten we andere rassen in. Daardoor dreigen er dierenrassen te verdwijnen. Iets wat erfgoedorganisaties proberen te vermijden.

Boerengezin op een kar met een span trekhonden, , circa 1900 - © CAG, Prentkaartenverzameling Belfius Bank, Académie Royale de Belgique - cagnet.be

Zo waren er rond 1900 in België maar liefst 150.000 trekhonden, die karren met melk en andere producten vervoerden.

Het Gallowayrund begraast menig Belgisch natuurpark - © Natuurpunt - natuurpunt.be, foto Wim Dirckx

De museumboerderij van Bokrijk in Genk telt tientallen historische dierenrassen.

Na de Tweede Wereldoorlog namen gemotoriseerde voertuigen hun taak over. Vandaag vertellen instellingen zoals het Centrum Agrarische Geschiedenis het verhaal van die verdwenen trekdieren. Vzw De Belgische Mastiff probeert de uitgestorven Belgische trekhond opnieuw te fokken.

Het Steunpunt Levend Erfgoed zet zich in voor het bewaren van streekeigen rassen en vertelt het verhaal van tientallen met uitsterven bedreigde soorten. Er zijn ook organisaties die zich op één soort of ras toespitsen, zoals vzw De Belgische Mastiff.

Tot slot zijn er ook dieren die erfgoed beheren. Runderen en schapen begrazen cultuurlandschappen zoals de Kempense heidegebieden om hun historisch uitzicht te herstellen of te bewaren. Afgerichte roofvogels verlossen kerken en andere monumenten van duiven die overal kilo’s zure uitwerpselen achterlaten. Dieren kunnen erfgoed dus evengoed schade toebrengen. Zo vreten houtwormen zich door heel wat onroerend erfgoed.

Natuurpunt heeft een tiental domeinen waar je kan rondwandelen tussen grazers.

Dit verhaal is gemaakt door Geheugen Collectief voor FAAM - virtueel museum.