Wie vandaag door de Brusselse Noordwijk wandelt, ziet vooral glanzende kantoortorens en brede lanen. Maar achter dit decor schuilt een vergeten stukje stadsgeschiedenis. Tijdens een wandeling met de ErfgoedApp ontdek je hoe de wijk ooit herschapen werd tot een troosteloze vlakte – en hoe kunst er tijdelijk kleur en leven bracht.
Van levendige wijk naar maanlandschap
In 1967 werd het beruchte Manhattanplan goedgekeurd. Het plan voorzag in een kruispunt van internationale snelwegen en een skyline van torens tot 162 meter hoog. Voor de realisatie moesten duizenden bewoners wijken. De sloophamers rukten op en de ooit bruisende straten veranderden in een maanlandschap van braakliggende terreinen en verlaten huizen.
Toen in de jaren 1970 de oliecrisis uitbrak, viel de bouwwoede stil. De Noordwijk bleef achter als een kale vlakte, een niemandsland in het hart van Brussel.
Een explosie van kleur
En toen gebeurde er iets onverwachts. Tussen 1977 en 1981 namen jonge kunstenaars de troosteloze muren in bezit. Onder impuls van François de Cugnac, de toenmalige directeur van de plaatselijke groothandel in elektro- en telefoniemateriaal Sirtaine, ontstond een uniek project: 22 enorme muurschilderingen, samen goed voor 5.000 m². Hij wierf de pas afgestudeerde tekenaar Pierre Gérard aan en vroeg hem:
"Haal me uit deze grauwheid."
Met steun van de kunstschool Le 75 en samen met andere artiesten ging hij aan de slag. De eerste muurschilderingen kunnen nog beschouwd worden als artistieke reclamepanelen, maar gaandeweg werden het aanklachten tegen stedenbouwkundige, maatschappelijke of ecologische wantoestanden.
De werken waren kleurrijk, humoristisch en vaak maatschappelijk geladen. Ze toonden trams, arbeiders, bloemen en zelfs stripfiguren. Voor een wijk die jarenlang enkel grijs en verval kende, waren deze schilderingen een lichtpunt – letterlijk en figuurlijk.
Vergeten, maar niet verloren
Sinds 1995 zijn de muurschilderingen volledig uit het straatbeeld verdwenen. De kantoorgebouwen kwamen er uiteindelijk toch, en de kunstwerken verdwenen onder beton en glas. Toch leeft het verhaal voort dankzij stadsgids Joris Sleebus, die met zijn onderzoek en expo Lichtpunt de herinnering opnieuw tot leven bracht.
Tijdens de wandeling kan je luisteren naar dit verhaal over de Noordwijk, de bewoners die moesten vertrekken en de kunstenaars die de wijk tijdelijk kleur gaven. Met historisch beeldmateriaal wordt een episode gereconstrueerd die bijna vergeten was.
Een wandeling vol verhalen
Deze wandeling met de ErfgoedApp maakt duidelijk dat erfgoed niet altijd tastbaar is. Soms gaat het om herinneringen, om verhalen die dreigen te verdwijnen. De muurschilderingen van de Noordwijk zijn daar een prachtig voorbeeld van: ze bestaan niet meer, maar hun betekenis blijft.
En wat zeker merkwaardig is: dagelijks wandelen duizenden mensen door dit traject van en naar hun werk, zonder te weten dat hier ooit een van de grootste muurschilderingsprojecten van Europa plaatsvond. Het verleden ligt letterlijk onder hun voeten en boven hun hoofden, maar het verhaal is grotendeels onbekend.
Wie door de Noordwijk wandelt, ziet misschien enkel torens en kantoren. Maar wie luistert naar dit verhaal, ontdekt dat hier ooit een wijk leefde, protesteerde, en kleur kreeg dankzij kunst.
Wil je zelf dit verleden beleven? Bekijk de wandeling in de ErfgoedApp en laat je meevoeren door de vergeten geschiedenis van de Noordwijk. Benieuwd naar meer foto's van dit project? Neem dan zeker eens een kijkje op erfgoedbankbrussel.be.
