De roman Zosja (2020) van de Limburgse schrijfster Arlette Henek vertelt het verhaal van haar grootmoeder, die als jonge vrouw in het interbellum vanuit Polen naar België trok. Ze reisde haar man achterna, die werk had gevonden in de steenkoolmijn van Waterschei. Hij was een van de tienduizenden Polen die een belangrijke, maar grotendeels vergeten bijdrage aan de Belgische welvaart leverden.
Bekender zijn de verdragen die België sloot met mediterrane landen als Italië (1946), Marokko en Turkije (1964) om broodnodige arbeiders aan te trekken. Maar de mijnen kampten al lang daarvoor met een tekort aan werkkrachten.
In 1911 kwamen de eerste 127 Poolse mannen aan om in de Henegouwse mijnen te ploeteren. Na de Eerste Wereldoorlog nam de immigratie snel toe. Grote mijnbedrijven gingen actief rekruteren in landen als Polen.
In 1930 waren bijna 20% van de mijnwerkers in België buitenlanders. De Polen onder hen stichtten verenigingen zoals turnclubs (sokół). Met de crisis van de jaren 1930 werd het Belgische vreemdelingenbeleid voor het eerst strenger en kwamen er minder immigranten binnen.
Na de Tweede Wereldoorlog had West-Europa opnieuw veel steenkool nodig, en België arbeidskrachten. In het verslagen Duitsland bevonden zich miljoenen displaced persons, waaronder veel dwangarbeiders en krijgsgevangenen uit Centraal- en Oost-Europa. Opnieuw gingen de mijnbedrijven daar aankloppen. Het zorgde voor een nieuwe Poolse immigratiegolf – niet iedereen wilde naar zijn intussen communistische vaderland terugkeren.
Veel Belgische Polen migreerden pas recent naar België, na de val van de Berlijnse Muur en de toetreding van Polen tot de Europese Unie (2004). Maar er wonen ook nog veel ‘anciens’ van Poolse afkomst in de voormalige mijnregio’s. In de schoot van het Genootschap Pools verleden Genk proberen afstammelingen zoals Arlette Henek de herinnering aan hun voorouders levend te houden.
Dit verhaal is gemaakt door Geheugen Collectief voor FAAM - virtueel museum.
ErfgoedApp
ErfgoedApp
ErfgoedApp
Dorien De Vrindt
Dorien De Vrindt
